Revalidatie bij MS

Revalidatie is bij MS van groot belang. Revalidatie richt zich op herstel of verbetering van mogelijkheden van mensen met een handicap. Veel verschillende hulpverleners houden zich bezig met revalidatie en deze kan plaatsvinden in een revalidatiecentrum, een ziekenhuis of een verpleeghuis. Uw huisarts en uw neuroloog kunnen u verwijzen naar een revalidatiearts. Het is aan te raden niet te lang te wachten met revalidatie: ook bij minder ernstige klachten kan revalidatie heel nuttig zijn. Door op tijd hulp te zoeken, kunt u veel problemen voorkómen.

Wat is revalidatie?

2005_10_ss16-030.jpgAls u MS hebt, ontstaan lichamelijke en soms ook geestelijke problemen. Revalidatie kijkt naar de (latere) gevolgen hiervan. Dat wil zeggen naar beperkingen bij het uitvoeren van allerlei dagelijkse activiteiten, en problemen die u ondervindt in deelname aan het maatschappelijk leven, bijvoorbeeld in de omgang met andere mensen. De nadruk ligt niet op de vraag waarom u iets niet meer kan, maar wát u niet meer kan, wat dit voor u betekent en wat voor u persoonlijk de beste manier is om daarmee om te gaan.

Als u bepaalde dingen niet meer kunt, heeft dat gevolgen voor hoe u met mensen omgaat en in de maatschappij staat. Revalidatie is erop gericht om uw lichamelijke en geestelijke mogelijkheden zo veel mogelijk te ontplooien. Revalidatie geeft de mogelijkheid om met de MS-klachten zo normaal moge­lijk te leven. Letterlijk betekent revalidatie: opnieuw geschikt maken.

Wanneer u door MS dingen niet meer kunt doen, kunt u ze opnieuw leren, met of zonder hulpmiddelen. Een voorbeeld: als iemand rechts is en door krachtverlies niet meer kan schrijven, wordt dat opnieuw geleerd. Lukt dat niet, dan kan een ander soort handschrift worden geprobeerd (bijvoorbeeld blokletters). Als dat ook niet kan, dan wordt geleerd om met de linkerhand te schrijven in plaats van met de rechter, of om voortaan alles te typen.

Het revalidatieteam

Bij revalidatie is een team van hulpverleners betrokken; dat kan voor iemand met MS een revalidatiearts zijn, een MS-verpleegkundige, een fysiotherapeut, een ergotherapeut, een logopedist, een revalidatietechnicus, een maatschappelijk werker, een psycholoog, en soms een neuro­loog en een uroloog. Deze hulpverleners dragen elk op hun eigen terrein bij aan de be­handeling. Het hangt van het probleem af welke hulpverleners uit een team worden ingeschakeld.

Waar vindt revalidatie plaats?

Revalidatie vindt plaats in een revalidatiecentrum, een ziekenhuis of een verpleeghuis.

Een revalidatiecentrum is een kliniek die uitsluitend is opgezet voor revalidatie. Er zijn vijfentwintig centra in Nederland. Onderzoek en behandeling zijn hier het meest uitgebreid en gespecialiseerd. Mensen met MS kunnen er worden op­genomen. De behandeling duurt vrij lang (gemiddeld tachtig dagen), waardoor u er dan eigenlijk een tijdje woont. De sfeer in een centrum is veel huiselij­ker dan in een ziekenhuis of verpleeghuis. Hoewel iedereen een eigen programma volgt, is er veel steun van de ‘bewoners’ onderling. Meestal gaat u in de weekends naar huis. Ook dagbehandeling behoort tot de mogelijkheden: een paar uren of dage­n per week naar het centrum en ’s avonds naar huis. Het besluit of u wordt opgenomen in een revalidatiecentrum of dat u poliklinisch wordt behandeld, wordt in overleg met u zelf en uw omgeving genomen.

Revalidatie is soms ook mogelijk in een algemeen ziekenhuis. Meestal wordt iemand dan op de afdeling neurologie opgenomen of is er een polikliniek revalidatie. De revalidatiearts kan dan om raad worden gevraagd of meebehandelen. Hoeveel en welke vormen van revalidatie worden gegeven, hangt af van welke hulpverleners in het ziekenhuis aanwezig zijn en of er een revalidatieteam aanwezig is. Ziekenhuizen maken soms afspraken met revalidatiecentra dat mensen die zijn opgenomen in het ziekenhuis gebruik mogen maken van de mogelijkheden die het revalidatiecentrum te bieden heeft (bijvoorbeeld een zwembad). In het revalidatiecentrum zijn de mogelijkheden groter dan in een algemeen ziekenhuis.

In een verpleeghuis bestaat de revalidatie vooral uit de verbetering van de gewone, dagelijkse activiteiten zoals wassen, eten, drinken, naar het toilet gaan (de ADL-training, zie hierna) en het leven thuis (huishouden). Daarnaast kunnen soms ook andere kanten van de revalidatie de aandacht krij­gen.

Wanneer revalidatie?

Wij raden aan om snel informatie over revalidatie te verzamelen. Revalidatie kan nuttig zijn als u hinder ondervindt van een lichamelijke klacht. Het kan daarbij om heel verschillende klachten gaan. Revalidatie is beslist niet alleen bedoeld voor mensen met uitgebreide klachten!

Revalidatie start over het algemeen pas als de klacht stabiel is, dat wil zeggen: niet meer verergert of verbetert. Het duurt vaak een paar weken om dat te kunnen vaststellen. Wanneer MS opflakkert en de klacht verergert, heeft revalidatie niet veel zin omdat de klacht weer af kan nemen.

Een hulpmiddel voor deze tijd kan trouwens wel handig zijn. Wanneer de klacht stabiel is, wordt aangeraden om snel met een revalidatiearts in contact te komen. De behandeling kan dan op tijd beginnen, wat veel problemen kan voorkomen.

“Ik dacht vroeger dat revalidatie iets was voor mensen die een ernstig ongeluk hebben gehad, of voor voetballers met een blessure, zoals Marco van Basten met z’n enkel. Ik heb er echter veel aan, ook als het gaat om ‘kleine’ klachten. Mijn linker­hand werd op een gegeven moment bijvoorbeeld een beetje stijf. Geen drama­, want ik ben rechtshandig. Eigenlijk had ik er weinig hinder van. Maar ze hebben er toch iets aan gedaan. Mijn revalidatiearts zei: wie ’t kleine niet eert, is ’t grote niet weert. Ik vind dat inmiddels een hele geschikte uitspraak.”

Waar vindt u een revalidatiearts?

Uw huisarts en uw neuroloog kunnen u verwijzen naar een revalidatiearts. Deze houdt spreekuur in een revalidatiecentrum of op de polikliniek van een ziekenhuis. Er wordt dan bepaald of revalidatie noodzakelijk is. Soms gaat het alleen maar om een enkel advies, maar bij andere klachten is behandeling door een revalidatieteam noodzakelijk. In overleg met u wordt dan besloten waar dit gebeurt (revalidatie­centrum of het ziekenhuis) en hoe dit zal gebeuren (opname, dagbehandeling of via de polikliniek).

Aanvraag revalidatie

De huisarts of specialist overlegt met u over revalidatie. Daarna wordt een aanvraag tot revalidatie ingediend. Een commissie beoordeelt of de aanvraag terecht is (indicatiestelling). Meer informatie over de indicatiestelling kunt u krijgen bij Revalidatie Nederland (030 - 273 93 84, www.revalidatie.nl). Wanneer u een verwijzing van de huisarts of specialist hebt en over een indicatie­stelling beschikt, worden de kosten voor revalidatie vergoed in het basispakket van de zorgverzekeraar.

Revalidatie bij MS

De behandeling is afhankelijk van uw probleem. De behandeling is dus voor iedereen anders. We beschrijven hier alleen de grote lijnen

Lichaam

Bij MS is vermoeidheid een veel voorkomende klacht. Toch is het niet goed om niets meer te doen, omdat uw conditie daardoor achteruitgaat. Daarom richt de revalidatie zich op uw algemene conditie. Er kan aandacht besteed worden aan bij­voorbeeld spierstijfheid (spasticiteit), spierzwakte en aan stuurloosheid. Ook lopen, staan en evenwicht kunnen geoefend worden. Daarbij bekijkt het revalidatieteam of u bepaalde hulpmiddelen nodig hebt.

Activiteiten van het dagelijkse leven (ADL)

Het doel van deze zogenaamde ADL-training is, dat u uw eigen verzorging zo goed mogelijk kunt uitvoeren. Hier kunnen ook bijvoorbeeld blaasproblemen of doorliggen aan de orde komen. Er kunnen aanpassingen nodig blijken te zijn, bijvoorbeeld ander bestek of speciale handgrepen in de badkamer. Als u moeilijkheden hebt bij het praten, of er zijn taal- slik of stemproblemen, kunt u baat hebben bij logopedie.

Leven in de maatschappij

Er wordt geprobeerd om de last die u van MS hebt bij huishouden, werk, ver­voer, hobby’s en omgaan met anderen zo klein mogelijk te maken. Misschien kunt u wel blijven werken door minder uren te gaan werken, door aanpassingen op het werk of omscholing. Er wordt nagegaan of u aangepast vervoer nodig hebt enzovoort.

Psychische kanten

Psychische problemen bij MS hebben twee kanten. Dat wil zeggen: ze kunnen te maken hebben met de emoties, dus: hoe u zich voelt en met het denken. Als MS ontstekingen veroorzaakt in de hersenen heeft dat in ieder geval invloed op het denken. U krijgt bijvoorbeeld meer moeite met het begrijpen en het gebruik van taal, het verwerken van informatie, het geheugen, het plannen van activiteiten, het oplossen van problemen, enzovoort.

Veel mensen zijn daarnaast erg somber. Het is niet duidelijk of de MS zelf een directe invloed heeft op de emoties, bij­voorbeeld door beschadiging van bepaalde gebieden in de hersenen. Vaak heeft de somberheid ook te maken met de problemen die MS met zich meebrengt. Bijvoorbeeld: u kunt moeilijk accepteren dat u niet meer kunt werken omdat u MS hebt. Ook hebben veel mensen moeite met het accepteren dat zij MS hebben, en worden daardoor erg somber.

Tijdens de revalidatie is er uitgebreid aandacht voor deze problemen. Misschien hebt u de behoefte om met iemand hierover van gedachte te wisselen. Mogelijk blijkt dat u behoefte hebt aan professionele hulp, bijvoorbeeld van een psycholoog. Ook dat is mogelijk tijdens de revalidatie.